1025–1137 · Polska Piastów
Monarchia wczesnopiastowska
Bolesław Chrobry koronuje się w 1025 roku, ale korona się nie utrzymuje: Polska jest królestwem tylko w latach 1025–1031 i 1076–1079, przez resztę stulecia — księstwem. Państwo chwieje się między świetnością a rozpadem: kryzys lat trzydziestych XI wieku niemal je niszczy, odbudowuje je Kazimierz Odnowiciel.
Ludność
- ok. 1 250 000 (szacunek zgrubny, ±350 000)
Władcy i przywódcy
- 992–1025 Bolesław I Chrobry — książę, od 1025 pierwszy król Polski monarcha
- 1025–1031 Mieszko II Lambert — król Polski monarcha
W 1031 roku wygnany z kraju; brat Bezprym odesłał insygnia koronacyjne cesarzowi.
- 1031–1032 Bezprym — książę, przejął władzę siłą monarcha
- 1032–1034 Mieszko II Lambert — książę Polski, już bez korony monarcha
W 1033 roku w Merseburgu uznał zwierzchnictwo cesarza i musiał na krótko podzielić kraj z krewnymi; tytułu królewskiego już nie odzyskał.
- 1034–1037 Kazimierz I Odnowiciel — książę Polski, wkrótce wygnany monarcha
Objął władzę po śmierci ojca w 1034 roku, w państwie pogrążonym w kryzysie; po kilku latach musiał uciekać na Węgry, a potem do Niemiec.
- 1037–1039 Bezkrólewie — kryzys państwa, reakcja pogańska monarcha
Państwo rozpada się; Mazowsze przejmuje Masław, a Gniezno i Poznań zostają złupione przez Czechów w 1038 roku.
- 1039–1058 Kazimierz I Odnowiciel — książę Polski, odbudował państwo monarcha
- 1058–1079 Bolesław II Szczodry — książę, od 1076 król Polski monarcha
- 1079–1102 Władysław I Herman — książę Polski monarcha
- 1080–1100 Sieciech — palatyn Władysława Hermana, faktycznie rządził księstwem faktyczny przywódca
Bił własną monetę. Synowie Hermana, Zbigniew i Bolesław, pokonali go pod Żarnowcem w 1099 roku; na przełomie 1100 i 1101 roku opuścił kraj.
- 1102–1107 Zbigniew — książę, współrządca monarcha
- 1102–1138 Bolesław III Krzywousty — książę Polski monarcha
Wydarzenia
- 1025Koronacja królewska 18 kwietnia przełom
Bolesław Chrobry koronuje się na króla na kilka miesięcy przed śmiercią. Polska przestaje być księstwem na obrzeżach cesarstwa i staje się królestwem — kategorią, którą reszta Europy musi uznać.
- 1038Najazd Brzetysława utrata
W kraju pogrążonym w buncie i reakcji pogańskiej książę czeski Brzetysław łupi Poznań i Gniezno i wywozi do Pragi relikwie świętego Wojciecha. Wielkopolska jest spustoszona: Kazimierz Odnowiciel, wracając, oprze odbudowane państwo na Krakowie.
- 1076Koronacja Bolesława Śmiałego 25 grudnia przełom
Bolesław II, sprzymierzony z papieżem Grzegorzem VII w sporze z cesarzem, koronuje się na króla — pierwszy od upadku monarchii w latach trzydziestych XI wieku. Polska znów jest królestwem, ale tylko na trzy lata.
- 1079Upadek Bolesława Śmiałego 11 kwietnia utrata
Trzy lata po koronacji Bolesław II skazuje na śmierć biskupa krakowskiego Stanisława. Możni powstają przeciw królowi, który ucieka na Węgry i już nie wraca. Jego brat Władysław Herman rządzi jako książę: korony nikt w Polsce nie włoży przez ponad dwieście lat.
Wojny, powstania i procesy
- 1031–1039Kryzys monarchii piastowskiej kryzys
Najazd Rusi i Niemiec wypędza w 1031 roku Mieszka II, a po jego śmierci państwo się rozpada: bunt możnych, powstanie ludowe i reakcja pogańska, Mazowsze pod Masławem, najazd czeski na Wielkopolskę. Odbudowa zaczyna się, gdy Kazimierz Odnowiciel wraca z posiłkami od cesarza.
Postacie epoki
- 1030–1079 Święty Stanisław — biskup krakowski; w 1079 roku zabity na rozkaz Bolesława Szczodrego, który wkrótce potem musiał opuścić kraj; kanonizowany w 1253
- 1070–po 1116 Gall Anonim — kronikarz; na dworze Bolesława Krzywoustego napisał najstarszą kronikę dziejów Polski
- 1080–1153 Piotr Włostowic — palatyn Bolesława Krzywoustego; w 1145 roku oślepiony na rozkaz Władysława II, poparł jego braci, którzy w 1146 roku go wygnali