Postacie historii Polski

Ludzie, którzy kształtowali państwo polskie i jego kulturę, uporządkowani według okresu, w którym działali. Rządzący są na liście władców.

Chrzest Polski 960–1024

940–977 Dobrawa — czeska księżniczka, żona Mieszka I od 965 roku; rok później Mieszko przyjął chrzest
956–997 Święty Wojciech — biskup praski, zginął na misji u Prusów; w 1000 roku przy jego grobie w Gnieźnie utworzono arcybiskupstwo
980–1002 Otton III — cesarz rzymski; na zjeździe gnieźnieńskim w 1000 roku spotkał się z Bolesławem Chrobrym i zgodził się na arcybiskupstwo w Gnieźnie
940–984 Jordan — pierwszy biskup Polski

Monarchia wczesnopiastowska 1025–1137

1030–1079 Święty Stanisław — biskup krakowski; w 1079 roku zabity na rozkaz Bolesława Szczodrego, który wkrótce potem musiał opuścić kraj; kanonizowany w 1253
1070–po 1116 Gall Anonim — kronikarz; na dworze Bolesława Krzywoustego napisał najstarszą kronikę dziejów Polski
1080–1153 Piotr Włostowic — palatyn Bolesława Krzywoustego; w 1145 roku oślepiony na rozkaz Władysława II, poparł jego braci, którzy w 1146 roku go wygnali

Rozbicie dzielnicowe 1138–1319

1150–1223 Wincenty Kadłubek — biskup krakowski, autor „Kroniki polskiej”
1174–1243 Święta Jadwiga Śląska — księżna śląska, żona Henryka Brodatego; współfundatorka klasztoru w Trzebnicy, kanonizowana w 1267
1240–1314 Jakub Świnka — arcybiskup gnieźnieński; koronował Przemysła II w 1295 i Wacława II w 1300, popierał zjednoczenie kraju

Zjednoczone Królestwo 1320–1384

1305–1380 Elżbieta Łokietkówna — córka Łokietka, królowa Węgier; rządziła Polską jako regentka syna, Ludwika Węgierskiego

Unia z Litwą 1385–1568

1350–1430 Witold — wielki książę litewski; z Jagiełłą pokonał Zakon pod Grunwaldem
1389–1455 Zbigniew Oleśnicki — biskup krakowski, pierwszy polski kardynał; kierował polityką państwa w czasie małoletności Władysława III
1415–1480 Jan Długosz — kronikarz i dyplomata; autor „Roczników”, dziejów Polski do 1480 roku, wychowawca synów Kazimierza Jagiellończyka
1473–1543 Mikołaj Kopernik — astronom, autor „O obrotach sfer niebieskich” (1543) z heliocentrycznym modelem świata; administrator dóbr kapituły warmińskiej i autor traktatu o monecie
1490–1568 Albrecht Hohenzollern — ostatni wielki mistrz zakonu krzyżackiego w Prusach; w 1525 roku zsekularyzował państwo zakonne i jako książę pruski złożył hołd Zygmuntowi Staremu
1494–1557 Bona Sforza — królowa, żona Zygmunta Starego; doprowadziła do elekcji syna za życia ojca i przeprowadziła reformę rolną w dobrach litewskich
1530–1584 Jan Kochanowski — poeta, sekretarz królewski Zygmunta Augusta; autor „Trenów” i „Odprawy posłów greckich”
1358–1422 Mikołaj Trąba — arcybiskup gnieźnieński, pierwszy prymas Polski (1417); współtwórca unii horodelskiej
1370–1435 Paweł Włodkowic — prawnik, rektor Akademii Krakowskiej; na soborze w Konstancji dowodził, że poganie mają prawo do własnych państw
1436–1501 Jan Ostroróg — wojewoda poznański; w „Monumentum pro Reipublicae ordinatione” postulował reformę państwa i jego niezależność od papiestwa
1448–1533 Wit Stwosz — rzeźbiarz; w latach 1477–1489 wykonał ołtarz główny kościoła Mariackiego w Krakowie
1456–1531 Jan Łaski — kanclerz wielki koronny i prymas; jego statut z 1506 roku był pierwszym drukowanym zbiorem praw Królestwa
1488–1561 Jan Tarnowski — hetman wielki koronny, zwycięzca spod Obertyna, autor traktatu o sztuce wojennej
1505–1569 Mikołaj Rej — pisarz, jeden z pierwszych piszących wyłącznie po polsku; autor „Krótkiej rozprawy” i „Żywota człowieka poczciwego”
1503–1572 Andrzej Frycz Modrzewski — pisarz polityczny; w „O poprawie Rzeczypospolitej” domagał się równego prawa dla wszystkich stanów
1515–1565 Mikołaj Radziwiłł Czarny — kanclerz wielki litewski i wojewoda wileński; przeciwnik ściślejszej unii z Koroną, protektor reformacji na Litwie
1521–1581 Mikołaj Sienicki — przywódca ruchu egzekucyjnego, wielokrotny marszałek izby poselskiej; domagał się zwrotu królewszczyzn i równości szlachty wobec magnatów
1504–1579 Stanisław Hozjusz — kardynał, biskup warmiński; legat papieski na soborze trydenckim, sprowadził do Polski jezuitów

Rzeczpospolita Obojga Narodów 1569–1771

1542–1605 Jan Zamoyski — kanclerz i hetman wielki koronny; założyciel Zamościa i Akademii Zamojskiej
1547–1620 Stanisław Żółkiewski — hetman wielki i kanclerz wielki koronny; zwycięzca spod Kłuszyna, poległ pod Cecorą
1560–1621 Jan Karol Chodkiewicz — hetman wielki litewski; zwycięzca spod Kircholmu, zmarł w obleganym obozie pod Chocimiem
1595–1657 Bohdan Chmielnicki — hetman kozacki; w 1648 roku stanął na czele powstania przeciw Rzeczypospolitej, w 1654 w Perejasławiu poddał Hetmanat carowi
1599–1665 Stefan Czarniecki — regimentarz, dowodził obroną w czasie potopu; hetmanem polnym koronnym został kilka tygodni przed śmiercią
1700–1773 Stanisław Konarski — pijar, założyciel Collegium Nobilium; w „O skutecznym rad sposobie” wystąpił przeciw liberum veto
1745–1779 Kazimierz Pułaski — jeden z dowódców konfederacji barskiej (1768–1772); poległ pod Savannah w wojnie o niepodległość Stanów Zjednoczonych
1557–1633 Lew Sapieha — jako podkanclerzy litewski wydał w 1588 roku III Statut litewski, kodeks prawa Wielkiego Księstwa; od 1589 kanclerz wielki litewski
1536–1612 Piotr Skarga — jezuita, kaznodzieja Zygmunta III, pierwszy rektor Akademii Wileńskiej; autor „Kazań sejmowych”
1591–1646 Stanisław Koniecpolski — hetman wielki koronny od 1632; pokonał Tatarów pod Martynowem (1624) i Ochmatowem (1644)
1595–1650 Jerzy Ossoliński — podkanclerzy od 1639, kanclerz wielki koronny od 1643; prowadził politykę zagraniczną Władysława IV i Jana Kazimierza
1611–1687 Jan Heweliusz — astronom z Gdańska; autor mapy Księżyca „Selenographia” (1647) i katalogu gwiazd
1612–1651 Jeremi Wiśniowiecki — wojewoda ruski, właściciel rozległych dóbr na lewobrzeżnej Ukrainie; walczył z powstaniem Chmielnickiego, dowodził obroną Zbaraża w 1649, ojciec króla Michała
1612–1655 Janusz Radziwiłł — hetman wielki litewski; w Kiejdanach w 1655 roku poddał Wielkie Księstwo Szwecji
1616–1667 Jerzy Sebastian Lubomirski — marszałek wielki i hetman polny koronny; skazany przez sąd sejmowy w 1664, w rokoszu pokonał wojska królewskie pod Mątwami (1666), po czym Jan Kazimierz odstąpił od reformy elekcji
1734–1801 Nikołaj Repnin — ambasador rosyjski w Warszawie; na sejmie 1767–1768 kazał wywieźć opozycyjnych senatorów do Kaługi i narzucił prawa kardynalne gwarantowane przez carycę
1735–1801 Ignacy Krasicki — biskup warmiński, od 1795 arcybiskup gnieźnieński; poeta, autor „Bajek i przypowieści” i powieści „Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki”

Pierwszy rozbiór 1772–1792

1742–1780 Tadeusz Rejtan — poseł nowogródzki; próbował zablokować sejm, który zatwierdzał pierwszy rozbiór
1746–1817 Tadeusz Kościuszko — generał; walczył w amerykańskiej wojnie o niepodległość i w wojnie 1792 roku, naczelnik insurekcji 1794
1755–1826 Stanisław Staszic — ksiądz i pisarz polityczny, autor „Przestróg dla Polski”; współzałożyciel Towarzystwa Przyjaciół Nauk
1750–1812 Hugo Kołłątaj — podkanclerzy koronny, współautor Konstytucji 3 maja
1763–1813 Józef Poniatowski — książę; dowodził w wojnie 1792 roku, potem minister wojny Księstwa, marszałek Francji
1736–1809 Stanisław Małachowski — marszałek Sejmu Czteroletniego i współautor Konstytucji 3 maja; w 1807 roku stanął na czele pierwszego rządu Księstwa Warszawskiego
1750–1809 Ignacy Potocki — przywódca stronnictwa patriotycznego Sejmu Wielkiego, współautor Konstytucji 3 maja
1751–1805 Stanisław Szczęsny Potocki — przywódca konfederacji targowickiej, która wezwała wojska rosyjskie; w 1793 roku nastąpił drugi rozbiór

Drugi rozbiór 1793–1794

1747–1822 Józef Wybicki — polityk; w 1797 roku napisał „Pieśń Legionów Polskich we Włoszech”, od 1927 hymn Polski
1755–1818 Jan Henryk Dąbrowski — generał, twórca Legionów Polskich we Włoszech

Polska wymazana z mapy 1795–1806

1770–1861 Adam Jerzy Czartoryski — minister spraw zagranicznych Rosji, potem przywódca emigracji z Hotelu Lambert

Królestwo Kongresowe 1815–1863

1798–1855 Adam Mickiewicz — poeta, autor „Dziadów” i „Pana Tadeusza”; w 1848 roku zorganizował we Włoszech legion polski
1810–1849 Fryderyk Chopin — kompozytor i pianista, od 1831 roku w Paryżu; autor mazurków, polonezów, ballad i dwóch koncertów fortepianowych
1809–1849 Juliusz Słowacki — poeta i dramatopisarz, od 1831 roku na emigracji; autor „Kordiana” i „Balladyny”
1819–1872 Stanisław Moniuszko — kompozytor, autor oper „Halka” i „Straszny dwór”; dyrygent Opery Warszawskiej
1838–1893 Jan Matejko — malarz scen z dziejów Polski — „Bitwy pod Grunwaldem”, „Hołdu pruskiego”, „Pocztu królów”; dyrektor krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych
1778–1846 Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki — minister skarbu Królestwa Polskiego; zrównoważył jego budżet, założył Bank Polski i wspierał rozwój przemysłu
1793–1876 Aleksander Fredro — komediopisarz, autor „Zemsty” i „Ślubów panieńskich”
1797–1875 Piotr Wysocki — instruktor Szkoły Podchorążych; przywódca spisku, który rozpoczął powstanie listopadowe
1786–1861 Joachim Lelewel — historyk; członek Rządu Narodowego w 1831 roku, potem przywódca demokratycznej emigracji
1812–1859 Zygmunt Krasiński — poeta i dramatopisarz, autor „Nie-Boskiej komedii” i „Irydiona”
1812–1887 Józef Ignacy Kraszewski — pisarz, autor ponad dwustu powieści, w tym cyklu z dziejów Polski
1814–1878 Ludwik Mierosławski — wódz powstania wielkopolskiego 1848 roku i pierwszy dyktator powstania styczniowego
1813–1868 Hipolit Cegielski — przemysłowiec z Poznania, założyciel fabryki maszyn rolniczych; działacz pracy organicznej pod zaborem pruskim
1821–1883 Cyprian Kamil Norwid — poeta, dramatopisarz i rysownik, od 1842 roku na emigracji; autor zbioru „Vade-mecum”
1812–1875 Agenor Gołuchowski — namiestnik Galicji i minister austriacki; współtwórca autonomii, w której Galicją rządzili Polacy

Kraj Przywiślański 1864–1915

1846–1916 Henryk Sienkiewicz — pisarz, autor Trylogii i „Quo vadis”, Nobel 1905; w 1915 roku współzałożyciel komitetu pomocy ofiarom wojny w Polsce
1864–1939 Roman Dmowski — przywódca endecji; zabiegał o granice Polski na konferencji w Wersalu
1869–1907 Stanisław Wyspiański — dramatopisarz, malarz i projektant witraży; autor „Wesela” (1901)
1867–1934 Maria Skłodowska-Curie — fizyczka i chemiczka; odkryła polon i rad, dwukrotna laureatka Nagrody Nobla (1903, 1911)
1867–1935 Józef Piłsudski — przywódca bojowców PPS i twórca Legionów; w 1917 roku uwięziony w Magdeburgu
1878–1942 Janusz Korczak — lekarz, pedagog i pisarz; prowadził Dom Sierot w Warszawie, w 1942 roku zamordowany w Treblince wraz ze swoimi wychowankami
1874–1945 Wincenty Witos — trzykrotny premier, przywódca ruchu ludowego
1860–1941 Ignacy Jan Paderewski — pianista i kompozytor; w czasie wojny zabiegał w Stanach Zjednoczonych, także u prezydenta Wilsona, o poparcie dla niepodległej Polski
1841–1910 Eliza Orzeszkowa — pisarka, autorka „Nad Niemnem”
1847–1912 Bolesław Prus — pisarz i publicysta, autor „Lalki” i „Faraona”
1842–1910 Maria Konopnicka — poetka i nowelistka, autorka „Roty” (1908)
1864–1925 Stefan Żeromski — pisarz, autor „Ludzi bezdomnych”, „Popiołów” i „Przedwiośnia”
1866–1936 Ignacy Daszyński — przywódca socjalistów; jako marszałek Sejmu (1928–1930) był w opozycji wobec rządów Piłsudskiego
1867–1925 Władysław Reymont — pisarz, autor „Ziemi obiecanej” i „Chłopów”, Nobel 1924
1882–1937 Karol Szymanowski — kompozytor, autor baletu „Harnasie” i „Stabat Mater”; dyrektor Konserwatorium Warszawskiego i rektor utworzonej z niego Wyższej Szkoły Muzycznej
1885–1969 Kazimierz Sosnkowski — zastępca Piłsudskiego w Legionach, minister wojny w 1920 roku, Naczelny Wódz w latach 1943–1944

Królestwo Regencyjne 1916–1917

1873–1960 Józef Haller — generał; przyprowadził z Francji Błękitną Armię, przejął Pomorze i w Pucku zaślubił Polskę z morzem

II Rzeczpospolita 1918–1938

1873–1939 Wojciech Korfanty — polski komisarz plebiscytowy na Górnym Śląsku i dyktator III powstania śląskiego (1921); po powstaniu Polska otrzymała większą część okręgu przemysłowego
1888–1974 Eugeniusz Kwiatkowski — minister przemysłu i handlu, potem wicepremier; kierował rozbudową Gdyni i budową Centralnego Okręgu Przemysłowego
1893–po 1939 Stefan Starzyński — prezydent Warszawy; we wrześniu 1939 roku kierował obroną oblężonej stolicy
1866–1928 Tadeusz Rozwadowski — szef Sztabu Generalnego w czasie Bitwy Warszawskiej
1894–1953 Julian Tuwim — poeta, współzałożyciel grupy Skamander; autor wierszy dla dzieci
1871–1949 Stanisław Grabski — polityk endecji; jeden z głównych negocjatorów pokoju ryskiego, który wyznaczył granicę wschodnią; minister oświaty
1865–1947 Lucjan Żeligowski — generał; w upozorowanym buncie w 1920 roku zajął Wilno i utworzył Litwę Środkową, przyłączoną do Polski w 1922
1881–1948 August Hlond — prymas Polski; w 1945 roku zorganizował polską administrację kościelną na ziemiach przyłączonych na zachodzie i północy
1904–1969 Witold Gombrowicz — pisarz, autor „Ferdydurke” i „Trans-Atlantyku”; od 1939 roku na emigracji

Dwie okupacje 1939–1940

1895–1944 Stefan Rowecki — „Grot”, twórca i komendant główny Armii Krajowej; aresztowany w 1943, zamordowany w Sachsenhausen
1901–1948 Witold Pilecki — rotmistrz AK; w 1940 roku dał się aresztować, by założyć konspirację w Auschwitz; stracony w 1948 z wyroku sądu komunistycznego
1914–2000 Jan Karski — kurier Państwa Podziemnego; przekazał na Zachodzie relację o Zagładzie

Okupacja niemiecka 1941–1944

1892–1970 Władysław Anders — generał, dowódca armii polskiej w ZSRR i II Korpusu Polskiego, który zdobył Monte Cassino
1919–1943 Mordechaj Anielewicz — komendant Żydowskiej Organizacji Bojowej, dowodził powstaniem w getcie warszawskim
1895–1966 Tadeusz Bór-Komorowski — komendant główny Armii Krajowej, dowodził powstaniem warszawskim
1910–2008 Irena Sendlerowa — działaczka Żegoty; wyprowadziła z getta setki dzieci
1922–2015 Władysław Bartoszewski — więzień Auschwitz, współzałożyciel Żegoty, powstaniec warszawski i więzień stalinowski; jako minister spraw zagranicznych działał na rzecz pojednania z Niemcami
1882–1953 Jan Stanisław Jankowski — Delegat Rządu na Kraj, szef cywilnego pionu Państwa Podziemnego; skazany w procesie szesnastu, zmarł w sowieckim więzieniu
1905–1964 Wanda Wasilewska — przewodnicząca Związku Patriotów Polskich w Moskwie; z poparciem Stalina tworzyła wojsko i władze, które przejęły Polskę w 1944 roku
1914–2005 Jan Nowak-Jeziorański — kurier Armii Krajowej, szef polskiej sekcji Radia Wolna Europa, potem orędownik wejścia Polski do NATO
1919–2009 Marek Edelman — jeden z dowódców powstania w getcie warszawskim; potem w opozycji demokratycznej i przy Okrągłym Stole
1898–1946 Leopold Okulicki — „Niedźwiadek”, ostatni komendant główny AK; rozwiązał ją w styczniu 1945 roku, skazany w procesie szesnastu, zmarł w moskiewskim więzieniu
1901–1984 Jakub Berman — członek Biura Politycznego; nadzorował bezpiekę i propagandę stalinowskiej Polski
1905–1974 Hilary Minc — członek Biura Politycznego; kierował gospodarką — nacjonalizacją i planem sześcioletnim

Polska Ludowa 1945–1988

1901–1966 Stanisław Mikołajczyk — wicepremier Rządu Jedności Narodowej, przywódca PSL; przegrał sfałszowane wybory 1947 roku i uciekł z kraju
1901–1981 Stefan Wyszyński — prymas Polski od 1948; w latach 1953–1956 więziony przez władze komunistyczne
1911–2004 Czesław Miłosz — poeta, Nobel 1980; w 1951 roku jako dyplomata zerwał z władzami PRL, autor „Zniewolonego umysłu”
1923–2012 Wisława Szymborska — poetka, Nobel 1996
1920–2005 Jan Paweł II — papież od 1978; w czerwcu 1979 roku odbył pierwszą pielgrzymkę do Polski
1927–2013 Tadeusz Mazowiecki — doradca strajkujących w Stoczni Gdańskiej i redaktor „Tygodnika Solidarność”; pierwszy niekomunistyczny premier
ur. 1943 Lech Wałęsa — przywódca Solidarności, Nobel 1983
1947–1984 Jerzy Popiełuszko — kapelan Solidarności, zamordowany przez SB
1906–2000 Jerzy Giedroyc — redaktor paryskiej „Kultury”; głosił pojednanie z Ukrainą, Litwą i Białorusią i uznanie powojennych granic
1896–1968 Konstanty Rokossowski — marszałek ZSRR; w latach 1949–1956 minister obrony narodowej Polski
1921–2006 Stanisław Lem — pisarz fantastyki naukowej, autor „Solaris” i „Cyberiady”
1926–2016 Andrzej Wajda — reżyser filmowy, autor „Popiołu i diamentu” i „Człowieka z żelaza”; Oscar za całokształt twórczości (2000)
1924–1998 Zbigniew Herbert — poeta i eseista, autor „Pana Cogito”
1933–2020 Krzysztof Penderecki — kompozytor, autor „Trenu ofiarom Hiroszimy” i „Pasji według św. Łukasza”
1934–2004 Jacek Kuroń — współtwórca KOR, wielokrotnie więziony; minister pracy w latach 1989–1990 i 1992–1993
ur. 1946 Adam Michnik — opozycjonista KOR, redaktor „Gazety Wyborczej”
1928–2017 Zbigniew Brzeziński — doradca do spraw bezpieczeństwa narodowego prezydenta Cartera (1977–1981)
1929–2010 Anna Walentynowicz — suwnicowa; jej zwolnienie wywołało strajk w Stoczni Gdańskiej
1932–2008 Bronisław Geremek — doradca Solidarności i negocjator Okrągłego Stołu; jako minister spraw zagranicznych podpisał akt przystąpienia Polski do NATO
1925–2015 Czesław Kiszczak — minister spraw wewnętrznych w latach 1981–1990, w tym w stanie wojennym; negocjator Okrągłego Stołu

III Rzeczpospolita 1989–2026

ur. 1947 Leszek Balcerowicz — wicepremier i minister finansów; autor planu przejścia na gospodarkę rynkową (1990), potem prezes NBP
ur. 1949 Jarosław Kaczyński — współzałożyciel Prawa i Sprawiedliwości, jego prezes od 2003 roku
ur. 1957 Donald Tusk — współzałożyciel i przewodniczący Platformy Obywatelskiej; przewodniczący Rady Europejskiej 2014–2019
1926–2010 Krzysztof Skubiszewski — pierwszy niekomunistyczny minister spraw zagranicznych; wynegocjował traktat graniczny z Niemcami i wycofanie wojsk sowieckich
ur. 1962 Olga Tokarczuk — pisarka, autorka „Ksiąg Jakubowych”; Nobel za rok 2018