1916–1917 · Królestwo Polskie (regencyjne)
Królestwo Regencyjne
Rosja traci ziemie zaboru w 1915 roku. Niemcy i Austro-Węgry, szukając polskiego rekruta, ogłaszają aktem 5 listopada 1916 roku Królestwo Polskie — bez granic, bez króla i pod okupacją. Rada Regencyjna oraz polskie urzędy, szkoły i sądy stają się jednak zalążkiem państwa, które w listopadzie 1918 roku przejmie Piłsudski.
Ludność
- ok. 11 000 000 (szacunek, ±1 000 000) — Ziemie dawnego Królestwa Kongresowego: około 13 mln przed wojną, mniej o ewakuowanych na wschód w 1915 roku, wywiezionych na roboty do Niemiec i poległych. Żaden spis nie objął wtedy całego obszaru.
Władcy i przywódcy
- 1848–1916 Franciszek Józef I — cesarz Austrii, od 1867 Austro-Węgier — zaborca zaborca / okupant
- 1888–1918 Wilhelm II — cesarz niemiecki i król Prus — zaborca zaborca / okupant
- 1894–1917 Mikołaj II — ostatni cesarz Rosji — zaborca zaborca / okupant
- 1915–1918 Hans von Beseler — generał-gubernator warszawski — okupant zaborca / okupant
- 1915–1916 Erich von Diller — generał-gubernator wojskowy w Kielcach, od października 1915 w Lublinie — okupant austriacki zaborca / okupant
- 1916–1917 Karl Kuk — generał-gubernator wojskowy w Lublinie — okupant austriacki zaborca / okupant
- 1916–1918 Karol I — ostatni cesarz Austrii — zaborca zaborca / okupant
- 1917–1918 Rada Regencyjna — Kakowski, Lubomirski, Ostrowski — Królestwo Regencyjne głowa państwa
Rządziła pod okupacją niemiecką i austriacką; 14 listopada 1918 roku przekazała władzę Piłsudskiemu.
- 1917–1918 Jan Kucharzewski — premier Królestwa Regencyjnego szef rządu
- 1917–1918 Stanisław Szeptycki — generał-gubernator wojskowy w Lublinie — okupant austriacki zaborca / okupant
Polak w austriackiej służbie; ustąpił na znak protestu przeciw traktatowi brzeskiemu, który oddawał Ukrainie ziemię chełmską. Potem generał Wojska Polskiego.
Wydarzenia
- 1916Akt 5 listopada 5 listopada przełom
Niemcy i Austro-Węgry proklamują Królestwo Polskie na zajętych ziemiach zaboru rosyjskiego — bez granic, bez króla i z myślą o polskim rekrucie. Mimo to po raz pierwszy od stu lat mocarstwa uczyniły sprawę polską kwestią międzynarodową.
Wojny, powstania i procesy
- 1886–1918Germanizacja w zaborze pruskim represje
Komisja Kolonizacyjna wykupuje ziemię dla niemieckich osadników, szkoła uczy tylko po niemiecku, a ustawa z 1908 roku pozwala wywłaszczać polskich właścicieli. Dzieci z Wrześni (1901) i strajk szkolny 1906–1907 bronią religii po polsku, a banki i spółdzielnie pracy organicznej skutecznie konkurują z Komisją o ziemię.
- 1914–1918I wojna światowa wojna
Trzy mocarstwa rozbiorowe walczą ze sobą na ziemiach polskich, a Polacy w ich armiach — przeciw sobie nawzajem. W 1915 roku Rosja wycofuje się z Królestwa; Legiony Piłsudskiego i akt 5 listopada stawiają sprawę polską na nowo, a klęska wszystkich trzech zaborców pozwala ją rozstrzygnąć.
Postacie epoki
- 1873–1960 Józef Haller — generał; przyprowadził z Francji Błękitną Armię, przejął Pomorze i w Pucku zaślubił Polskę z morzem