Pierwszy rozbiór

I rozbiór Polski 5 sierpnia utrata

Rosja, Prusy i Austria zabierają blisko jedną trzecią terytorium i ponad jedną trzecią ludności; w następnym roku sejm zostanie zmuszony do ratyfikacji. Podział suwerennego państwa na mocy umowy jego sąsiadów, bez wypowiedzenia mu wojny, nie miał w Europie precedensu.

Konstytucja 3 maja 3 maja ustrój

Pierwsza w Europie i druga na świecie nowoczesna konstytucja spisana w jednym akcie: znosi liberum veto i wolną elekcję, wprowadza dziedziczny tron i rząd odpowiedzialny przed sejmem. Obowiązywała czternaście miesięcy.

Konfederacja targowicka 27 kwietnia utrata

Magnaci, którzy akt konfederacji podpisali w Petersburgu, wzywają wojska carycy przeciw Konstytucji 3 maja. Po dwóch miesiącach wojny, w której armia nie została rozbita, król kapituluje i przystępuje do Targowicy, a jej nazwa staje się w polszczyźnie synonimem zdrady.

Konfederacja barska powstanie

Cztery lata walki szlacheckich oddziałów z wojskami rosyjskimi i królewskimi, od Podola po Wielkopolskę. Konfederatów łączył sprzeciw wobec rosyjskiej kurateli i wobec równouprawnienia innowierców; w 1770 roku ogłaszają detronizację króla. Jasna Góra, ostatnia wielka twierdza konfederatów, poddaje się w sierpniu 1772 roku, w tym samym miesiącu, w którym mocarstwa podpisują pierwszy rozbiór.

Komisja Edukacji Narodowej reformy

Pierwsze w Europie ministerstwo oświaty, utrzymywane z majątku skasowanego zakonu jezuitów. Przejmuje szkoły od parafialnych po akademie w Krakowie i Wilnie, pisze dla nich polskie podręczniki i uczy w nich nauk ścisłych, a nie tylko łaciny. Z jej szkół wyszło pokolenie Sejmu Czteroletniego.

Sejm Czteroletni reformy

Sejm obraduje cztery lata, korzystając z tego, że Rosja jest zajęta wojną z Turcją: uchwala stutysięczną armię (na papierze), pierwszy stały podatek od dochodów szlachty i duchowieństwa, prawa dla mieszczan, a w końcu Konstytucję 3 maja. Rozchodzi się w maju 1792 roku, gdy wojska rosyjskie przekraczają granicę.