1320–1384 · Królestwo Polskie
Zjednoczone Królestwo
Władysław Łokietek koronuje się w 1320 roku i scala rdzeń państwa. Kazimierz Wielki kodyfikuje prawo, buduje zamki, zakłada Akademię Krakowską w 1364 roku i kieruje ekspansję na Ruś Halicką, rezygnując z odzyskania Śląska.
Ludność
- ok. 2 000 000 (szacunek, ±400 000)
Władcy i przywódcy
- 1320–1333 Władysław I Łokietek — król Polski monarcha
Koronowany w Krakowie 20 stycznia 1320 roku — pierwszy król koronowany na Wawelu.
- 1333–1370 Kazimierz III Wielki — król Polski monarcha
Ostatni Piast na tronie. Według znanego powiedzenia zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną.
- 1370–1382 Ludwik Węgierski — król Polski i Węgier monarcha
- 1382–1384 Bezkrólewie — wojna domowa w Wielkopolsce monarcha
- 1384–1399 Jadwiga Andegaweńska — król Polski monarcha
Koronowana na króla, nie na królową — jako władczyni z własnego prawa, nie żona króla.
Wydarzenia
- 1320Koronacja Łokietka 20 stycznia przełom
Po niemal dwustu latach rozbicia Władysław Łokietek koronuje się w Krakowie. Królestwo wraca — bez Śląska, Pomorza Gdańskiego i Mazowsza, ale jako jedno państwo z jedną koroną.
- 1335Układy w Trenczynie i Wyszehradzie 24 sierpnia traktat
Jan Luksemburski zrzeka się pretensji do polskiej korony za dwadzieścia tysięcy kop groszy, a Kazimierz Wielki godzi się na czeskie zwierzchnictwo nad książętami śląskimi, którzy złożyli już hołd Pradze. Zrzeczenie ratyfikowane w 1339 roku: większa część Śląska wróci do państwa polskiego dopiero w 1945 roku.
- 1343Pokój kaliski 8 lipca traktat
Kazimierz Wielki odzyskuje od Zakonu Kujawy i ziemię dobrzyńską, a w zamian rezygnuje z Pomorza Gdańskiego i ziemi chełmińskiej. Pokój na północy daje mu wolną rękę na Rusi.
- 1364Akademia Krakowska 12 maja ustrój
Kazimierz Wielki zakłada drugi uniwersytet w Europie Środkowej, żeby kształcić własnych prawników i urzędników. Państwo przestaje zależeć od obcych szkół w kształceniu kadr.
- 1374Przywilej koszycki 17 września ustrój
By zapewnić polski tron jednej ze swoich córek, Ludwik Węgierski zwalnia szlachtę z niemal wszystkich podatków poza dwoma groszami z łanu. Pierwszy przywilej dla całego stanu szlacheckiego: odtąd kolejni władcy uzyskują jego zgodę za nowe przywileje.
Wojny, powstania i procesy
- 1211–1370Osadnictwo na prawie niemieckim przesiedlenia
Książęta, biskupi i klasztory sprowadzają osadników z Niemiec i lokują na prawie niemieckim — magdeburskim, średzkim, chełmińskim — setki miast i tysiące wsi, także z ludnością miejscową. Z tych lokacji pochodzą rynki Wrocławia, Poznania i Krakowa; Śląsk i Pomorze Zachodnie zaczynają się przy tym zniemczać. Daty są umowne: od lokacji Złotoryi do końca panowania Kazimierza Wielkiego.
- 1327–1332Wojna z zakonem krzyżackim wojna
Zakon, sprzymierzony z Janem Luksemburskim, który rości sobie prawo do polskiej korony, najeżdża ziemie Łokietka. Płowce (1331) niczego nie rozstrzygają: Krzyżacy zajmują ziemię dobrzyńską i Kujawy, a Kazimierz Wielki odzyska je dopiero pokojem kaliskim w 1343 roku, w zamian za uznanie krzyżackiego Pomorza.
- 1340–1366Wojny o Ruś Halicką wojna
Po otruciu księcia Bolesława Jerzego II Kazimierz Wielki wyprawia się na Ruś i przez ćwierć wieku spiera się o jego spadek z Litwą, a chwilami z Tatarami. Kończy z Lwowem, Przemyślem i Haliczem, a od 1366 roku także z Bełzem i Chełmem. Po jego śmierci Ruś przechodzi pod władzę Węgier i Korona odzyskuje ją dopiero wyprawą Jadwigi w 1387 roku. Mapa tego nie pokazuje: źródło nie ma granic między 1300 a 1400 rokiem, więc Ruś Czerwona wchodzi w granice Korony w 1385 roku.
Postacie epoki
- 1305–1380 Elżbieta Łokietkówna — córka Łokietka, królowa Węgier; rządziła Polską jako regentka syna, Ludwika Węgierskiego